CARPETGALLERY

Een Perzisch tapijt is de benaming voor een met de hand gemaakt tapijt uit Perzië of de wijde omgeving (Afghanistan, Tadzjikistan, Uzbekistan, Turkije, Armenië maar ook India en China) daarvan. Perzische tapijten worden ook wel Oosterse tapijten genoemd en kunnen worden gerekend tot de vroege toegepaste kunst. Al in de bijbel kunnen we lezen over het gebruik van kleden voor de versiering van de tempel. Een Perzisch of Oosters tapijt is een kleed dat met de hand is gemaakt, machinaal vervaardigde kleden behoren niet tot deze groep. Perzische tapijten worden onderscheiden in:

• met de hand geweven stukken zonder pool, de zogenaamde kelims
• met de hand geweven en geknoopte stukken. Deze kleden hebben een pool die in het weefsel is geknoopt en die de bovenzijde van het kleed vormt.

De gebruikte materialen zijn wol, zijde en katoen. Soms worden andere materialen gebruikt zoals jute of andere vezels, dit zijn echter hoge uitzonderingen.
De wol is afkomstig van schapen, geiten en kamelen. Schaapswol is het meest gebruikte materiaal, ook geitenwol komt regelmatig voor. Kameelwol wordt slechts incidenteel gebruikt voor producten die zijn vervaardigd door nomaden. Wol wordt gebruikt voor de pool en voor het grondweefsel: de ketting en de inslag.
Zijde is een kostbaar materiaal en wordt gebruikt bij de vervaardiging van kostbare fijngeknoopte tapijten. Vroeger was de zijde altijd van natuurlijke oorsprong maar tegenwoordig wordt ook wel kunstzijde gebruikt. Zijde wordt in de pool ook wel gebruikt samen met wol, de zijde dient dan om bepaalde details in het ontwerp te benadrukken. Zijde wordt eveneens gebruikt als kettingdraad, voornamelijk in zeer fijngeknoopte stukken. De kettingdraad moet dan dun zijn en de dunne zijdedraad is sterker dan een katoenen draad. Voor de inslagdraad wordt slechts zelden zijde gebruikt.
Katoen is afkomstig van de katoenplant en wordt gebruikt voor de ketting en de inslag. Het gebruik van katoen in de pool, eventueel in combinatie met wol, komt sporadisch voor bij goedkopere kleden.

Nomaden zijn volkeren of stammen die rondtrekken en meestal in tenten wonen. Deze mensen houden schapen, geiten en ander kleinvee en beschikken over ruime hoeveelheden wol. Ze spinnen de wol met de hand en daarna wordt de wol geverfd. De gebruikte verfstoffen zijn voor een deel nog van plantaardige oorsprong. De kleden worden gekenmerkt door de eenvoudige patronen en de vrij grove structuur. De gebruikte patronen worden al sinds eeuwen overgeleverd binnen de leefgemeenschap en hebben vaak betrekking op de dingen van alledag en de directe leef- en woonomgeving. De afbeeldingen van bloemen, planten, dieren en voorwerpen zijn meestal gestileerd weergegeven omdat een nauwkeurige weergave een veel fijnere knoping vereist. Over het algemeen zijn (vooral de oudere kleden) volledig uit wol vervaardigd, naast wol op wol komt echter ook wol op katoen voor. Naast tapijten en kleinere kleedjes worden veel gebruiksvoorwerpen zoals tassen, zakken, tentbandd enz. gemaakt. Enkele beschrijvingen van nomadenkleden zijn beschikbaar als pdf-file: Afshar, Belutch, Khamseh, Qasqhai.

De dorps- en boerentapijten worden vervaardigd door mensen uit dorpen en boeren die wonen in de omtrek van dorpen en steden. Deze mensen hebben zich blijvend gevestigd en dit geeft aan hun bestaan een zekere stabiliteit. In de omgeving van de dorpen wordt vanouds katoen verbouwd en we zien dit terug in de producten, zelfs komt het spaarzaam gebruik van zijde in de pool voor. Naast wol op wol zijn veel kleden vervaardigd op een katoenen basis. De ontwerpen zijn eeuwenoud en over het algemeen zeer traditioneel. In de afgelopen eeuw is hierin echter wel wat veranderd doordat met producten ging vervaardigen voor de export. De producten worden verhandeld in de dichtstbijgelegen stad of handelscentrum en soms worden alle kleden uit de omgeving van een dergelijk centrum naar deze stad genoemd. Als duidelijk voorbeeld geldt Hamadan, ongeveer tweehonderd dorpen uit de omgeving verkopen hun producten via Hamadan. Al deze kleden worden Hamadan genoemd en slechts enkele experts zijn in staat te zeggen uit welk dorp een bepaald product komt. Enkele beschrijvingen van dorps- en boerenkleden zijn beschikbaar als pdf-file: Hamadan, Malayer, Maslagan, Nasrabad.

De geschiedenis van de ateliers gaat terug tot de tijd der Safawiden. De heersende koningen (Shah's) lieten in de door hen verkoren hoofdstad ateliers inrichten voor het knopen tapijten en andere kunstvormen zoals: schoonschrijven (Kalligrafie), boekverluchting en miniaturen. De in die tijd gevestigde tradities van tapijtweven leven nog steeds in de huidige ateliers. De mooiste en kostbaarste tapijten worden vervaardigd in de ateliers der grote steden. De tapijten worden gekenmerkt door hun fijnzinnigheid, fijne structuur en het gebruik van de beste grondstoffen. Toch worden ook hier alle tapijten geheel met de hand vervaardigd. De meest voorkomende combinaties van materiaal zijn : wol en wol met zijde op katoen en op zijde en zijde op zijde. De gebruikte indelingen en motieven zijn eindeloos evenals het aantal kleuren. In de ateliers worden voornamelijk kleden en tapijten geknoopt en vrijwel geen gebruiksvoorwerpen zoals (kameel- en ezels-) tassen, zakken en zadeldekken. Enkele beschrijvingen van atelierkleden (voornamelijk figurale en picturale kleden) zijn beschikbaar als pdf-file: Keshan , Kirman , Tabriz.

De knoopdichtheid wordt in de Europese landen aangeduid in knopen per cm² , per dm² of per m². In Perzië wordt vanouds de knoopdichtheid aangeduid in "raj", dat is het aantal knopen per "gereh". Een gereh is 7 centimeter dus als we de knopen horizontaal en verticaal tellen per gereh en dat delen door 49 dan krijgen we het aantal knopen per cm². Het voordeel van het tellen van het aantal knopen over een oppervlak van 7 * 7 centimeter is dat de bepaling van de knoopdichtheid redelijk nauwkeurig is. Een telling van het aantal knopen op een oppervlak van 10 * 10 cm is natuurlijk ook prima. Het tellen van de knoopdichtheid gebeurt aan de achterzijde van het kleed. Let bij het tellen erop of de kettingdraden in één vlak liggen, aan de achterzijde is dan elke knoop in de richting van de inslagdraden zichtbaar als twee punten. Bij een volledig gekantelde ketting is elk knoop in de richting van de inslag zichtbaar als één punt. De eenvoudigste manier om vast te stellen of de ketting in één vlak ligt is om te zoeken naar knopen die slechts een punt laten zien aan de achterzijde. Is er niet één te vinden dan ligt de ketting waarschijnlijk vlak en moet het aantal getelde punten in de richting van de inslag door twee worden gedeeld.

Horizontaal zijn er 51 knopen per 7 cm en verticaal 58 knopen per 7 cm , 
51 * 58 / 49 = 60 knopen cm². Dit is een kleed met volledig gekantelde ketting, de knopen zijn slechts als één punt zichtbaar.