CARPETGALLERY

Ziegler & Co

 terug (handelsnamen)    home
A.M. den Toom, 1 juni 2008
450 450

Het "Ziegler-tapijt"

De benaming Zieglertapijt is heel bijzonder; niet de plaats van herkomst maar een fabrikant verleent de naam aan dit soort tapijten. Het is vrijwel onbekend dat het Ziegler-tapijt zijn carriŤre is gestart als noodoplossing.
Het in de 19de eeuw in Manchester gestichte handelsbedrijf† "Ziegler & Co" van de gelijknamige Zwitsers Ziegler vervaardigt katoenen stoffen. De uit Zwitserland afkomstige gebroeders Ziegler zijn naar Engeland vertrokken om daar hun geluk in deze lucratieve branche te beproeven. Aan het begin van hun loopbaan hebben zij geen enkel idee dat zij later zullen uitgroeien tot een van de grootste tapijtkooplieden van hun tijd. Vanuit Manchester exporteren zij hun producten naar India en PerziŽ, dit gebied staat grotendeels onder Engels protectoraat. Tijdens de Qajardinastie van 1848-1925 ontstaat een stabiele toestand in PerziŽ waardoor de handel met westerse landen toeneemt. Vooral de Engelsen en later de Amerikanen zijn, na het verlies van de Hollandse VOC in dit gebied, de belangrijkste handelspartners. In 1872 vaardigt de Shah Nasir al-Din (1848-1896) een decreet uit dat de Britten het recht verleend om fabrieken in PerziŽ te bouwen en op eigen rekening belastingvrij te produceren. Deze goedkeuring wordt later ingetrokken maar heeft wel lange tijd model gestaan voor het Perzische economisch beleid. PerziŽ opent zijn deuren voor de invoer uit Groot-BrittanniŽ. De gevolgen zijn voor de eigen Perzische weverijen catastrofaal, de goedkope Engelse import maakt een einde aan de eigen weverijen en veroorzaakt grote werkloosheid onder de bevolking. Voor de Engelse firma's is er echter een probleem van financiŽle aard: De import van stoffen wordt betaald met de Perzische valuta, de toman. Omdat deze munteenheid erg onstabiel is en internationaal niet inwisselbaar wordt het geld omgewisseld tegen Russische imperialen (gouden tsarenroebels, 10 of 5 roebel), een munt die ook in PerziŽ circuleert. Als de import steeds groter vormen aanneemt blijkt deze constructie te ingewikkeld en te gevaarlijk (het geld moest via Bakoe en St. Petersburg naar Engeland worden gesmokkeld) en zoekt men een andere oplossing. Omdat de export van allerlei goederen zoals gedroogd fruit, opium, pistache enz. al in handen is van bestaande bedrijven besluiten de Zieglers zich toe te leggen op de handgeknoopte tapijten. In eerste instantie worden de tapijten ingekocht met het geld dat men verkrijgt door de verkoop van hun stoffen en andere handelswaar. In de eerste jaren tot 1883 werkt men samen met de Sudetenduitsers Ginskey en Reichard die zich al langer met productie in Sultanabad bezig houden. Ziegler koopt in Sultanabad een terrein dat geheel is omringd door een hoge muur, het krijgt de bijnaam "Fort Ziegler". Hier zijn de kantoren, de opslagplaatsen en de kleurenateliers die ervoor moeten zorgen dat de kleuren constant blijven. Het transport van de tapijten naar Europa verloopt in die tijd langs de gebruikelijke route, via Batum (Zwarte Zee) en Trapezunt naar Istanbul (Turkije) vervolgens naar Wenen (Oostenrijk-Hongarije) en vandaar naar Duitsland. Ook worden veel tapijten verscheept naar het toenmalig Brits India via de zuidelijke haven Bandar-Abbas in PerziŽ.
Na de Great Exhibition van 1862 in London ontstaat een hernieuwde belangstelling voor allerlei artikelen uit het Midden-Oosten. De rijke Victoriaanse huizen worden opgesierd met allerlei zaken waaronder tapijten die o.a. door Liberty & Company zijn geÔmporteerd. Omdat de Engels/Amerikaanse smaak eind 19de eeuw vooral wordt ingeven door economische motieven probeert men de authentieke stijl van de Perzische tapijten te beÔnvloeden en ook de afmetingen van de tapijten moet worden aangepast aan de Victoriaanse en Amerikaanse huizen.† De steeds toenemende vraag veroorzaakt tekorten op de tapijtenmarkt.
De Duitse medewerker van Ziegler in PerziŽ de heer Oscar Strauss komt op het idee om door het bedrijf zelf in PerziŽ tapijten te laten vervaardigen. Ziegler & Co heeft zijn hoofdkantoor in Tabriz en vandaar uit heeft zij aan het eind van de 19de eeuw duizenden knopers aan het werk voornamelijk in de regio Sultanabad. Totaal zijn er zo'n 2500 knoopramen waaraan mensen werken voor de productie van de tapijten die naar het westen worden geŽxporteerd. 



"Logo" Ziegler-vestiging in Tabriz, 1903
Omdat het hier kopieŽn (zie Across coveted lands, VI p 153) betreft met aangepaste kleuren heeft men in Europa, met uitzondering van Engeland en Duitsland, weinig belangstelling voor deze tapijten. Men houdt vast aan de authentieke Perzische kunst, met name in Frankrijk en ItaliŽ waar de bevolking altijd een eigen smaak en stijl heeft ontwikkeld worden de tapijten vrijwel niet verkocht. De tapijten worden vervaardigd in de goedkopere klasse met knoopdichtheid van 12 knopen / cm2. De knopers krijgen de wol kant en klaar geleverd, geverfd met de in Duitsland uitgevonden aniline kleurstoffen. Deze kleurstoffen verbleken snel onder de inwerking van licht en het eindproduct is ronduit slecht. Al snel komt Ziegler terug op deze ingeslagen weg en worden betere plantaardige kleurstoffen gebruikt. Wat blijft zijn de bleke vaalachtige kleuren en de matige kwaliteit van de wol. De tapijten heten in die tijd nog Sultanabad of Fereghan, dat zijn de namen van de oorspronkelijke tapijten waaraan de motieven zijn ontleend.
Na 1920 wijzigt de Amerikaanse smaak zich opnieuw en ontstaat de zogenaamde Amerikaanse Sarouk, het is een Saroukkleed dat na een chemische behandeling opnieuw wordt ingekleurd om aan de Amerikaanse norm te voldoen. Langzamerhand vermindert de Zieglerimport en antieke kleden uit die tijd worden slechts zelden gevonden. De oorzaak is waarschijnlijk de slechte kwaliteit waardoor de tapijten door het dagelijks gebruik zijn versleten.

De wedergeboorte van de Ziegler

Voor de wedergeboorte van het Zieglertapijt zijn twee factoren aan te wijzen:
  • In de jaren 80 van de vorige eeuw doen de interieurgoeroes een geslaagde poging om de Europese smaak te beÔnvloeden: de burger die het nu altijd druk heeft met werken, dit om de economie naar Amerikaans voorbeeld gaande te houden, moet wonen in een rustgevende omgeving. Vooral niet teveel objecten, weinig kleuren en lege interieurs zijn de nieuwe trend. De media staan toe dat men desnoods een tapijt heeft maar het moet dan 'bestorven kleuren' hebben. Tapijten die aan deze eis voldoen zijn gebleekte Perzische tapijten en de tapijten in de Ziegler-stijl.†
  • In 1984 wordt een collectie tapijten geveild afkomstig uit Elveden Hall (filmlocatie voor o.a. Tombraider† met Lara Croft). 
    In 1894 laat de eigenaar Sir Edward Cecil Guinness, Baron Iveagh (de man die in de bierbranche multimiljonair was geworden) het huis inrichten met het oog op het bezoek van de Prince of Wales. Bij de inrichting worden onder andere 23 tapijten gebruikt die hij heeft aangeschaft bij Liberty & Company and Harvey Nichols. Als in 1984 deze tapijten worden geveild kennen de veilingmeesters deze tapijten niet en worden ze te koop aangeboden als Turkse tapijten met richtprijzen van 400 tot 2000 pond. De tapijten brengen echter recordprijzen van 35.000 pond of meer per stuk op. De tapijthandelaren beseffen dat dit een goed idee voor investeringen is en er worden overal initiatieven genomen om de productie weer ter hand te nemen.
De productie van deze tapijten, die Ziegler worden gedoopt, wordt ondernomen in Afghanistan omdat daar goedkope arbeidskrachten (soms kinderen) voorhanden zijn. Na de oorlog met Rusland verplaatst de productie zich grotendeels met de vluchtelingen mee naar Pakistan. Over het algemeen is de kwaliteit laag met een knoopdichtheid van 16 knopen per cm2, de wolkwaliteit varieert van goed tot slecht. Ook de afwerking laat in veel gevallen te wensen over maar de prijzen zijn laag en voor de trendgevoelige koper is kwaliteit minder belangrijk.
De hype duurt nu al meer dan 10 jaar en het aanbod is alleen maar gegroeid, naast de Afghaanse en Pakistaanse productie komen er ook tapijten afkomstig uit India, China, Nepal en MongoliŽ op de markt. Vooral de producten uit laatstgenoemde landen zijn vaak van inferieure kwaliteit (zie prijzen).
Sultanabad 1860



Een Sultanabad, ca. 1860. Wol op katoen, 570 x 422 cm.

Dit tapijt kan worden gezien als voorloper van de Ziegler-productie
ziegler, 1890

Een tapijt uit de Ziegler collectie, wol op† katoen, 1890, afmeting 480 * 323.

De oorspronkelijke motieven zijn tot groteske vormen uitgegroeid en zo tot een nieuwe stijl verworden.
Sultanabad, 1880
Ziegler Sultanabad 1880, wol op katoen, afmeting 417 x 323 cm.
Across coveted lands or A journey from Holland to Calcutta overland, A. HENRY SAVAGE LANDOR, VOL. I, London, MACMILLAN AND CO., 1902

across coveted lands, 152††††††† across coveted lands, 153

Imperialen

Over de munt†imperialen is niet veel bekend, in brieven van Dostojevski komen we de munt meerdere malen tegen: "Anna, mijn vriendin, vergeef me, behandel me niet als een canaille. Ik heb een misdaad begaan, ik heb alles wat je me gestuurd hebt, verloren. Ik haat het spel en ik vervloek het. Stuur me nog tien imperialen."

Uit 1883 is bekend de zogenaamde halve imperiaal ter waarde van 5 roebel. Deze munt werd veelvuldig gebruikt in de internationale handel. "De Economist, Volume 32, Number 2 / September, 1883"; "De basis van het muntstelsel is de zilveren roebel, een muntstuk dat 18 gram fijn zilver inhoudt en dus evenveel innerlijke waarde bezit als 1.905 Hollandsehe zilveren gulden. Bovendien slaat Rusland goudstukken -halve imperialen- genaamd, die wettelijk gelijk gesteld zijn aan 5.15 zilveren roebels, hoewel op het muntstuk zelf de waarde als 5 roebels uitgedrukt staat."††
"De halve imperialen worden gebruikt veer het betalen der inkomende rechten, voor goudverzendingen naar het buitenland en vormen met de vreemde munten en baren het metaalfonds van de Rijksbank."
gouden tsaren roebel, 1898-1911
Gouden tsaren-roebel, 10 roebel , 1898-1911, Nicolaaas II

bronnen:
  • Oriental rugs, John Kimberly Mumford, Sampson Low, Marston & Company, Ltd., Lodon, 1902
  • Across coveted lands or A journey from Holland to Calcutta overland, A. HENRY SAVAGE LANDOR, VOL. I, London, MACMILLAN AND CO., 1902
  • ELVEDEN HALL the Property of the Earl of Iveagh Volume III Tapestries Textiles and Carpets,† Thetford, Norfolk, Christie's, 22nd May 1984
  • BTH Heimtex, SN Fachpresse, Hamburg, 2/2004 (teppiche).
  • Torbafocus, Zwitserland
  • Carpet Manufactures of Iran in the Nineteenth Century, A. Seyf